ҒАШЫҚТЫҚТЫ ЖЫРҒА ҚОСҚАН

Ардақты да  асыл жездем Үлебай Әнетұлына арнаймын.

Мариям Жагор деген орыс қызы,

Он алты-он жетіге келген кезі,

Қазаққа Дудар деген ғашық болып

Сондағы Мариямның айтқан сөзі...                                                           

Ащы көл, Тұщы көлдің арасы бір

Басына камшат бөрік жарасып жүр

Дударай келер болсаң тезірек кел 

Орныңа  өңкей  жаман таласып жүр – деген атақты жыр жолдарының  авторың ақын әрі әнші  Үлебай Әнетұлы бабамыз Арғыннан тарайтын Тінәлі, Дәулет ішіндегі Ақжігіт тармағынан.  Шамамен 1876 жылы Абылай алқымына таяу Шолақ көлінің маңында (Казіргі Өркендеу ауылы) дүниеге келіпті.  Бізге туысқан болып келетін Үлебай  алдымен ақындығымен ел аузына ілігеді. Содан кейін атағын жалпақ елге жария еткен қасиеті -   әншілігі. Шолақ көлінің бергі беткейіндегі   Жұмай мен Майшұқыр ауылдарының күншығыс тұсындағы Ащыкөл мен Тұщы көлдің маңын  қыстаған ел  жиі қоныстанған,  аралығы небәрі он бес, жиырма шақырымдай ғана. Қыс қамына қарсы дайындық түгесілген осынау сәтте өнер қуған ауыл жастарының күздік  сойылып, соғымға ұласар шағында сауық кештері жиі орын алатын.    Көшпелі елдің жылдағы айна-қатесіз тұрмыс-салты қайталанып келген осындай бір сәтінде Дүйсен  досы Үлебайға сыр шертеді. Екінің біріне айтыла бермейтің  бұл сырдың құпиясы - Дүйсен Ащыкөл-Тұщыкөл бойында ау салып, балық аулаған Жагордың қызы Мариямға ғашық екен. Руласы, ауылдасы әрі құрдасы Дүйсеннің Мариям Жагор қызына деген махаббаты, әрине ақын жүрегін тербеткен еді. Осылайша орыс  қызы мен қазақ жігітінің арасындағы тұтанған сүйспеншілік  туралы ән дүниеге келген. Егер ғашықтықтың ғажайып үлгісіне айналған” Дударай” әнінің мәңгілік екені рас болса, Үлебай есімі де ұмытылмайды деп сенеміз.

 

 Үлебай ақынның рухына

Армысыздар, қорғалжындық қыраным,

Қоныс тепкен жағасында Нұраның                                                                                

Бір көргеннең баурап алар бойыңды,                                                                                        

 Дархан елдің  теңіз көлі, бұлағы.

Қоқиқаздар сайран құрып көлінде,                                                      

Сан алуан құс ұя салған  өріңде,                                                                  

Дударайды ғашық қылған өзіне                                                                                                                                      

Мариямның ескерткіші төрінде.

Біріктірген әнмен елдің арасын,                                                                                           

Үлебайдың бастық жүрек жарасын,                                                                                                                                           

Сіз емес пе аруына орыстың,                                                                                                                                                                             

Дударайдай қосқан қазақ баласын.

Жазған әнің шекарадан әрі асып                                                                                                  

Қытай елі жатыр сізбен санасып,                                                                                                                       

Мариямға ғашық болған жандардай                                                                                                               

Әніңізге жүрміз  неге таласып.

Ерін мақтан ете алмаса елге сын                                                                 

Орыс қызы тапты қазақ теңдесін,                                                                                                                    

Бес облыс Мариямға таласып

Біз жаздық  деп соғып жатыр кеудесін.

Ащыкөлмен Тұщыкөлдің арасын                                                                                                                                            

Мәңгілікке әнге бөлеп барасың,                                                                                                                                                                        

Атастырған орыс пенен қазақты                                                                                                                                                       

Тарих білді Үлебайдай данасын

Тебіндетіп жүйрік”Сайтанторысын”                                                   

Аралаушы еді малының кең өрісін,                                                                                                                                           

Домбырасын қолына алып ән салып                                                                                                                                                 

Жырға қосты Өркендеудей қонысын.

Айқара ашып ағайынға төсіңді                                                                                                           

Әнге қостың Дүйсен атты досынды,                          

«Мариямды»  Мариямға айтқызып                                                                                                     

Үлебайдан неге қазақ шошынды?

Сол бір заман қараңғылық жайлаған                                                                                                                             

Ақын өтті тілмен жазып сайраған                                                                                                               

Сауаттылар түртіп алып  қағазға,                                                                                                                                 

Әлде кімнің шаужайына байлаған.

Ағайындар ақын жолын ақтарды,                                                      

Ел қосылып жарқыратты ақ таңды.                                                  

Ұлыларға тарих қосып үлесін                                                              

Үлебайдай ақынымен мақтанды.

Жырға бөлеп жатқан қазақ даласын,    

Көргендейсін қос ғашықтың қарасын.                                                                                                                

Ағынымен Нұра жатса сылдырап,                                                                                                                                    

Үлебайдың әні ме деп қаласың.

Жағасына келген сайын Нұраның                                                      

Жезде сізге үлкен құрмет қыламын,                                                                                                                                           

Ғашықтардың символына айналды,      

Мариямға жазып кеткен бір әнің.

Сіздің аймағыңыздың жаңалықтары